ชวนคิด ทำไมหมาจร ถึงอยู่คู่เมืองไทยมานาน

ทำไมหมาจร ถึงอยู่คู่เมืองไทยมานาน คำตอบคือ ปัญหานี้เกิดจากหลายอย่างซ้อนกัน ทั้งการปล่อยเลี้ยงแบบอิสระ การให้อาหารในที่สาธารณะ การทำหมันที่ยังไม่ทั่วถึง และการจัดการ ที่ยังต้องพึ่งความร่วมมือ จากหลายฝ่าย เลยทำให้หมาจร ยังคงอยู่กับสังคมไทยต่อเนื่องมานาน

หมาจรไม่ได้เกิดจากการ ถูกทิ้งอย่างเดียว
เมืองไทยมีเงื่อนไข ที่ทำให้หมาจรอยู่รอดได้
การแก้ปัญหา ต้องอาศัยหลายฝ่ายทำพร้อมกัน

ไม่ได้มีแค่หมาไม่มีเจ้าของ แต่มีหมากึ่งมีเจ้าของด้วย

เวลาพูดถึงหมาจร หลายคนจะนึกถึงหมา ที่ไม่มีใครดูแลเลย แต่ในความจริงของเมืองไทย มีหมาอีกกลุ่มที่อยู่ตรงกลาง คือมีคนคอยให้อาหารบ้าง อยู่แถวบ้านบ้าง แต่อาจไม่มีเจ้าของชัดเจน หรือไม่ได้ถูกดูแลแบบครบถ้วน หมากลุ่มนี้จึงดูเหมือนมีคนมองเห็น แต่ยังไม่มีใครรับผิดชอบอย่างแท้จริง

ตรงนี้เองที่ทำให้หลายคน เริ่มคิดต่อว่า หมาจรต้องการบ้าน หรือแค่ต้องการใครสักคน เพราะหมาบางตัว อาจไม่ได้ขาดอาหาร แต่ยังขาดคนดูแล ขาดความปลอดภัย และขาดความรับผิดชอบที่ต่อเนื่อง สุดท้ายแล้ว สิ่งที่หมาหลายตัวต้องการ อาจไม่ใช่แค่ความสงสาร แต่คือการดูแลที่สม่ำเสมอ

งานวิจัยปี 2025 ในกรุงเทพฯ และปริมณฑลพบว่า จำนวนสุนัขที่เดินอิสระตามชุมชน ไม่ได้มาจากหมาไร้เจ้าของอย่างเดียว แต่ยังสัมพันธ์กับสุนัขเลี้ยง ที่ถูกปล่อยให้เร่ร่อน หลง หรือถูกทิ้งด้วย ทำให้ปัญหานี้ยืดเยื้อกว่าที่คิด เพราะต่อให้จัดการหมาจรส่วนหนึ่งได้ ก็ยังมี “ต้นทางใหม่” เข้ามาเติมอยู่เรื่อย ๆ (29 เมษายน 2025) [1]

การปล่อยทิ้งยังเป็นต้นเหตุสำคัญ

อีกเหตุผล ที่หมาจรอยู่คู่เมืองไทยมานาน คือการเลี้ยงแล้วดูแลไม่ไหว ก่อนจะปล่อยไว้ตามวัด ตลาด หรือพื้นที่สาธารณะ หลายแหล่งอ้างถึงวัดในไทย ว่าเป็นจุดที่มักกลายเป็นที่พัก ของสุนัขที่ถูกทิ้ง เพราะมีอาหาร มีคนเมตตา และเป็นพื้นที่ที่หมาอยู่รอดได้

ในปี 2021 งานศึกษาด้านการกระจายตัว ของสุนัขในไทย ก็ระบุชัดว่าทุกปี มีผู้ถูกสัตว์กัดไม่น้อยกว่า 1 ล้านคน โดยในจำนวนนี้ประมาณ 97% เป็นการถูกสุนัขกัด และสุนัขที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ส่วนใหญ่ก็เป็น สุนัขจรจัดหรือสุนัขที่ไม่มีเจ้าของ ดูแลอย่างใกล้ชิด

ซึ่งมักพบได้ตามชุมชน และพื้นที่สาธารณะทั่วไป เช่น วัดและมหาวิทยาลัย เป็นทั้งแหล่งอาหาร และที่พักของสุนัขจร ในหลายพื้นที่ นี่ทำให้ปัญหาไม่ได้หายไป แต่แค่ย้ายที่อยู่จากบ้านคน ไปเป็นพื้นที่สาธารณะเท่านั้น (21 ธันวาคม 2021) [2]

เมืองไทยมีแหล่งอาหาร ที่ทำให้หมาจรอยู่รอดได้

หมาจรอยู่ในเมืองไทยได้นาน ไม่ใช่แค่เพราะมีที่ให้นอน แต่เพราะมีโอกาสหาอาหาร ได้ค่อนข้างง่ายด้วย ไม่ว่าจะเป็นตลาด ร้านอาหาร จุดทิ้งขยะ เศษอาหารตามชุมชน หรือคนที่คอยเอาอาหารมาให้เป็นประจำ

พอมีทั้งอาหาร และพื้นที่ให้หลบแดดหลบฝน หมาหลายตัวก็เลยไม่จำเป็น ต้องย้ายไปไหนไกล และค่อย ๆ ปักหลักอยู่ในพื้นที่เดิม ปัญหาคือเมื่อมีอาหารอยู่ต่อเนื่อง หมาจรก็มักรวมตัวกันง่ายขึ้น บางจุดเลยกลายเป็นพื้นที่ประจำ ของฝูงหมาในสายตาคนแถวนั้น

ตามมาด้วยเรื่องคุ้ยขยะ เสียงเห่า การหวงพื้นที่ หรือความกังวลเวลาเด็ก และคนแก่ต้องเดินผ่าน เพราะแบบนี้เรื่องอาหาร จึงไม่ใช่แค่ความใจดีอย่างเดียว แต่เป็นปัจจัยสำคัญ ที่ทำให้หมาจรยังอยู่รอด และอยู่กับเมืองไทยมาได้นาน

การทำหมัน และฉีดวัคซีนช่วยได้ แต่ยังต้องทำต่อเนื่อง

ปัญหาหมาจรไม่ใช่เรื่องที่แก้ด้วยการ จับออกจากพื้นที่อย่างเดียว งานวิจัยในกรุงเทพฯ ชี้ว่าโครงการจับ ทำหมัน ฉีดวัคซีน แล้วปล่อยกลับ หรือ CNVR ช่วยลดจำนวนหมาเร่ร่อน ลดลูกสุนัขที่เกิดใหม่ และลดปัญหาที่คนในชุมชน รู้สึกถูกรบกวนได้จริง

ระหว่างปี 2016–2023 มีสุนัขในกรุงเทพฯ และปริมณฑลมากกว่า 400,000 ตัวที่ได้รับการทำหมัน และฉีดวัคซีน ผ่านโครงการลักษณะนี้ แต่ผลลัพธ์จะยั่งยืน ก็ต่อเมื่อทำต่อเนื่อง เพราะถ้ายังมีการปล่อยทิ้ง หรือปล่อยเลี้ยงแบบไม่ควบคุม จำนวนหมาในพื้นที่ ก็มีโอกาสเพิ่มกลับมาอีก (30 เมษายน 2025) [3]

มันเป็นเรื่องสาธารณสุข ไม่ใช่แค่เรื่องความสงสาร

เหตุผลที่เรื่องหมาจร ต้องถูกมองให้ไกลกว่า ความน่าสงสาร เพราะมันเกี่ยวข้องกับความปลอดภัย ของคนในชุมชนด้วย ทั้งเรื่องโรค การกัดกันเอง การไล่คนที่เดินผ่าน หรือความเสี่ยง เมื่อหมาที่ไม่ได้รับวัคซีน อยู่ใกล้พื้นที่สาธารณะ

ยิ่งในจุดที่มีคนพลุกพล่าน เด็ก ผู้สูงอายุ หรือคนที่ต้องเดินผ่านทุกวัน ปัญหานี้ก็ยิ่งไม่ใช่เรื่องเล็ก อีกอย่างที่สำคัญคือ ปัญหานี้ไม่ได้เกิดจากหมาจรอย่างเดียว แต่ยังโยงไปถึงสุนัขเลี้ยง ที่เจ้าของดูแลไม่ต่อเนื่อง ปล่อยออกนอกบ้าน หรือไม่ได้พาไปฉีดวัคซีน ตามเหมาะสม

เพราะฉะนั้นเวลาพูดถึงหมาจร เราจึงไม่ได้พูดแค่เรื่องเมตตา หรือความสงสาร แต่กำลังพูดถึงเรื่องสาธารณสุข ความรับผิดชอบของเจ้าของ และคุณภาพชีวิตของคน กับสัตว์ที่ต้องอยู่ร่วมกัน ในเมืองเดียวกัน

กฎหมายมีอยู่ แต่การบังคับใช้ และความร่วมมือยังไม่เต็ม

ไทยมีกฎหมาย และข้อบัญญัติท้องถิ่น ที่เกี่ยวกับการควบคุมสุนัข การฉีดวัคซีน การปล่อยสัตว์ และการจัดการพื้นที่สาธารณะอยู่แล้ว รวมถึงพระราชบัญญัติ โรคพิษสุนัขบ้า พ.ศ. 2535 และข้อบัญญัติท้องถิ่นหลายแห่ง ที่ควบคุมการปล่อยสุนัขและแมว แต่ในทางปฏิบัติ ปัญหานี้ยังแก้ยาก

เพราะต้องอาศัยทั้งเจ้าของสัตว์ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ชุมชน วัด อาสาสมัคร และหน่วยงานรัฐทำงานไปพร้อมกัน เคสหนึ่งไม่ร่วมมือ วงจรก็กลับมาเริ่มใหม่ได้เสมอ นี่จึงเป็นเหตุผลว่า ทำไมหมาจรถึงอยู่คู่เมืองไทยมานาน ไม่ใช่เพราะแก้ไม่ได้เลย แต่เพราะมันเป็นปัญหา ที่ซ้อนกันหลายชั้นมาก

ทำไมหมาจร ถึงอยู่คู่เมืองไทยมานาน สรุปสั้นๆ

ทำไมหมาจร ถึงอยู่คู่เมืองไทยมานาน นั่นเพราะมีทั้งสุนัขถูกทิ้ง สุนัขเลี้ยงที่ถูกปล่อยให้เร่ร่อน แหล่งอาหารในเมือง ที่ทำให้มันอยู่รอดได้ และการควบคุมประชากรสุนัข ที่ยังทำได้ไม่ทั่วถึงพอ เมื่อรวมกับความคุ้นชินของสังคม และการจัดการ ที่ต้องพึ่งหลายฝ่าย ปัญหานี้จึงไม่หายไปง่าย ๆ

หมาจรในไทยเกิดจากการทิ้ง อย่างเดียวไหม?

ไม่ใช่ทั้งหมด เพราะมีทั้งหมาที่ถูกทิ้ง หมาเลี้ยงที่หลุด หรือถูกปล่อยให้ออกมาเดินเอง และหมาที่ชุมชนช่วยกันเลี้ยง แบบไม่มีเจ้าของชัดเจน ยิ่งถ้าเจ้าของปล่อยเลี้ยง แบบไม่ดูแลต่อเนื่อง ปัญหานี้ก็ยิ่งวนกลับมาได้เรื่อย ๆ

ให้อาหารหมาจรเป็นเรื่องดีไหม?

เจตนาดีได้ แต่ถ้าทำแบบไม่มีระบบ ก็อาจทำให้หมารวมตัว คุ้ยขยะ และเพิ่มปัญหาในชุมชนได้ งานวิจัยที่สงขลา พบความสัมพันธ์ชัดเจน ระหว่างการให้อาหาร กับปัญหาที่ชุมชนเจอ ถ้าจะช่วยจริง ๆ ก็ควรทำควบคู่ กับการดูแลเรื่องทำหมัน วัคซีน และการจัดจุดให้อาหาร ให้เหมาะสม