
ทำไมถึงรู้สึก อยากเล่นพนันซ้ำๆ ? การหลั่งโดปามีน และผลกระทบ
- sun-31
- 15 views

ทำไมถึงรู้สึก อยากเล่นพนันซ้ำๆ เป็นการหลั่ง “โดปามีน” สิ่งกระตุ้นที่ทำให้เรา อยากเล่นพนันที่แพ้ไปซ้ำๆ ความอยากที่จะชนะ และกลไกของความรู้สึก ที่นำพาให้เรามีความคาดหวัง ว่าหลังจากที่เสียเงินไปแล้ว จะมีโอกาสการได้เงินคืน แต่แท้จริงแล้ว อาจจะเป็นกับดักทางจิตวิทยา ที่ทำให้ผู้เล่นหลงกล เข้าสู่วงจรการอยากชนะ ที่ถูกสร้างขึ้นนั้นเอง
วินาทีของสิ่งที่ทำให้เกิดคำถามว่า ทำไมถึงรู้สึก อยากเล่นพนันซ้ำๆ เกิดขึ้นได้บ่อยๆ เพราะการเสพติดพนัน ไม่ได้เริ่มที่เงินเสมอไป แต่เริ่มที่กระบวนการในสมอง ที่เกิดขึ้นเร็วมาก ภายในเวลาเพียง 0.5 วินาที หลังจากที่เรารู้ผลลัพธ์ สมองส่วนที่เรียกว่า Ventral Striatum จะหลั่งสารโดปามีนออกมาอย่างรุนแรง ทำให้เกิดความรู้สึกตื่นเต้นและพึงพอใจ
ซึ่งความรู้สึกนี้ มีอิทธิพลสูงมาก จนทำให้คนอยากสัมผัสสภาวะนั้นซ้ำๆ แม้ว่าผลลัพธ์ในระยะยาว จะเสียเงินไปมากกว่าที่ได้มาก็ตาม และความรู้สึกที่เกิดขึ้นเหล่านี้ ก็มักจะเชื่อมโยงกับกลไกต่างๆ ที่เป็นไปได้เสมอ
โดปามีน (Dopamine) คือ สารสื่อประสาทในสมอง ที่เกี่ยวข้องกับ “ระบบการให้รางวัล” (Reward System) หน้าที่หลักคือการทำให้เราเกิด “แรงจูงใจ” และ “การจดจำเพื่อทำซ้ำ” รวมไปถึง ทำให้เกิดพฤติกรรมความอยาก ที่จะแสวงหารางวัล โดยที่ปกติมันจะหลั่งออกมาเอง เวลาเราทำเรื่องดีๆ ผ่านวิธีการกระตุ้นทั่วไป เช่น
ที่มา: มารู้จักสารโดปามีนกันเถอะ รวมทั้ง 4 วิธีทำให้สมองหลั่งสารโดปามีนตามธรรมชาติ (5 มกราคม 2023) [1]
สมองของมนุษย์ มักถูกหลอกด้วยสิ่งที่เรียกว่า “Intermittent Reinforcement” หรือการให้รางวัลแบบสุ่มที่ไม่แน่นอน สถิติระบุว่า หากเราชนะในอัตราที่ไม่สม่ำเสมอ สมองจะจดจำ และคาดหวังได้รุนแรง กว่าการชนะทุกครั้งเสียอีก ความถี่ที่คาดเดาไม่ได้นี้เอง ที่ทำให้พฤติกรรมการเล่นถูกกระตุ้นซ้ำๆ
บี.เอฟ. สกินเนอร์ นักจิตวิทยา ได้เริ่มศึกษาหลักการนี้ครั้งแรก พบว่าในการทดลอง เมื่อมีการให้รางวัลเป็นระยะๆ แบบไม่ต่อเนื่อง พฤติกรรมของสิ่งทดลอง มีแรงจูงใจ ทำให้แสดงพฤติกรรมออกมา มากกว่าการให้รางวัลต่อเนื่อง ซึ่งเหตุผลก็คือ การสร้างความไม่แน่นอน ทำให้เกิดความคาดหวัง ความตื่นเต้น ทำให้อยากทำซ้ำอีกนั่นเอง (8 มกราคม 2025) [2]

นอกเหนือจากสิ่งที่เรียกว่า สารกระตุ้นความสุข ขณะที่เล่นการพนันจะหลั่งออกมาอย่างเดียวแล้ว บริบทแวดล้อม ของสังคมในปัจจุบัน ก็ถือว่ามีเหตุการณ์กระตุ้นหลายๆ อย่าง ที่ส่งผลทำให้ผู้คน เริ่มเข้าถึง และเข้าสู่วงจรกลไกแห่งความคาดหวังนี้ ไม่ว่าจะเป็นสถานะทางการเงิน เหตุการณ์บ้านเมือง หรือแม้แต่ยุคสมัยที่เปลี่ยนไป ก็ล้วนส่งผลกระตุ้นต่อเราทั้งสิ้น
ซึ่งเหตุการณ์ที่จะพาไปย้อนรอยนี้ จะเป็นเพียงตัวอย่าง ที่ถูกพูดถึง ตามสถิติการเพิ่มขึ้นของตัวเลข ที่สื่อให้เห็นว่า สิ่งแวดล้อมแบบไหนบ้าง ที่กระตุ้นความอยากเล่นพนันซ้ำๆ ของผู้คน ที่เชื่อมโยงมาถึงปัจจุบัน
ในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจ หรือเหตุการณ์ใหญ่ระดับโลก ตัวเลขการเล่นพนันมักพุ่งสูงขึ้น อย่างมีนัยสำคัญ ตัวอย่างเช่นในปี ค.ศ. 2020 ช่วงที่มีการล็อกดาวน์ทั่วโลก ข้อมูลจากสื่อตีพิมพ์ ณ วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2564 ชี้ให้เห็นถึงความเสี่ยงที่สูงขึ้น ของจำนวนผู้ติดการพนัน ซึ่งส่งผลมาจากการระบาดของโรคโควิด-19 ที่ทำให้เกิดผลกระทบทางจิตใจของผู้คน
ตัวอย่างบทความที่ถูกนำมาวิจัยสถิติในช่วงนั้น ได้แก่
ที่มา: Gambling and the COVID-19 pandemic: A scoping review (20 ธันวาคม 2021) [3]
สมาคมจิตวิทยาแห่งอเมริกา (APA) อ้างอิงถึงการศึกษา จากข้อมูลสาขาจิตวิทยา สาขาประสาทวิทยา และสาขาพันธุศาสตร์จำนวนมาก ออกมาสรุปวิจัยว่า ทำไมถึงรู้สึก อยากเล่นพนันซ้ำๆ โดยยกตัวอย่างผ่านเคสที่ให้ข้อมูลดังนี้
โดยได้สรุปการศึกษาเคสนี้ จากการวิจัยกว่า 2 ทศวรรษ ว่า การทำงานของระบบประสาทมนุษย์ มีการเปลี่ยนแปลงที่เชื่อมโยง กับวงจรหนึ่งในกะโหลกศีรษะ โดยที่การพนันและการเสพสารเสพติด มีความเปลี่ยนแปลงที่คล้ายคลึงกันมาก เพราะมีสารโดปามีนที่หลั่งออกมา ที่เชื่อมโยงกับแรงจูงใจและความสุข ในปริมาณที่เสมอๆ กันนั่นเอง
ที่มา: How the Brain Gets Addicted to Gambling (1 พฤศจิกายน 2023) [4]
จะรู้ได้ยังไง ว่าตัวเองเริ่มติดพนัน เมื่อเกิดพฤติกรรมการเกมพนันซ้ำๆ แน่นอนว่าจะส่งผล ถึงพฤติกรรมการคิดและการใช้ชีวิตของผู้เล่นแน่นอน แม้ว่าในระยะเวลาสั้นๆ แต่ปัจจัยหลายๆ อย่าง อาจจะส่งผลกระทบให้เห็นได้ในระยะยาว ซึ่งสิ่งเร้าต่างๆ และผลกระทบที่เกิดขึ้น เกิดได้หลากหลายรูปแบบ ตามหัวข้อต่อไปนี้
สิ่งเร้าของเกม เช่น แสงไฟกระพริบ เสียงของเหรียญ รวมไปถึงคีย์เสียงที่ใช้ประกอบดนตรี เช่น การใช้เสียงเหรียญร่วง เมื่อชนะรางวัลใหญ่ แม้จะไม่มีเหรียญจริง แต่เสียงนั้นจะไปกระตุ้นความทรงจำ เรื่องความร่ำรวย ทำให้เราอยากกดเล่นซ้ำ เพื่อฟังเสียงนั้นอีกครั้ง
หลายคนใช้การพนัน เป็นช่องทางในการหนี จากปัญหาในชีวิตจริง ข้อมูลทางสถิติพบว่า ในช่วงที่มีความเครียดสะสม หรือวิกฤตเศรษฐกิจ จากการล็อกดาวน์ มีอัตราการเข้าถึงเว็บพนันพุ่งสูงขึ้น เพราะสมองต้องการ “รางวัลชั่วคราว” เพื่อมากลบความทุกข์ในใจ ทำให้เกิดพฤติกรรมการเล่นซ้ำทุกครั้ง ที่รู้สึกแย่หรือเหงา
สิ่งกระตุ้นที่น่ากลัวที่สุดคือ การเข้าถึงที่ง่ายเกินไปผ่านสมาร์ทโฟน หรือการส่งข้อความ SMS ที่มาพร้อมข้อเสนอ เช่น “เครดิตฟรี” หรือ “โปรโมชั่นจำกัดเวลา” ทำให้ผู้เล่นที่เคยเล่น เกิดความกลัวการพลาดโอกาส เมื่อข้อมูลระบุว่าโปรโมชั่น ที่ระบุเวลาสิ้นสุดชัดเจน เช่น ภายใน 1 ชั่วโมงนี้เท่านั้น จะกระตุ้นให้คนตัดสินใจเล่นพนันซ้ำ เพิ่มขึ้นถึง 30-40% เมื่อเทียบกับช่วงเวลาปกติ
ผลกระทบที่ชัดเจนที่สุด เราจะเห็นได้ชัดเจน ว่าผู้ที่เล่นพนันซ้ำๆ มักจะเข้าสู่สภาวะ “หนี้ท่วมหัว” ภายในระยะเวลาอันสั้น โดยเริ่มจากการใช้เงินออม ตามด้วยการหยิบยืมคนรอบข้าง และจบลงที่หนี้นอกระบบที่มีอัตราดอกเบี้ยสูง จนทำให้สูญเสียทรัพย์สินหลัก เช่น รถยนต์ หรือบ้าน ในที่สุด
การที่สมองได้รับโดปามีนมากเกินไป จากการเล่นพนันซ้ำๆ จะทำให้เกิดสภาวะ “สมองล้า” และเข้าสู่สภาวะซึมเศร้า มีข้อมูลชี้ว่า ผู้ติดพนันมีความเสี่ยง ที่จะเป็นโรคซึมเศร้าสูงกว่าคนปกติ เพราะเมื่อไม่ได้เล่น หรือเล่นเสีย สมองจะขาดสารความสุขอย่างรุนแรง ทำให้เกิดความวิตกกังวล นอนไม่หลับ และในกรณีเลวร้ายที่สุด อาจนำไปสู่ความคิดอยากฆ่าตัวตายเพื่อหนีปัญหา
การเล่นพนันซ้ำๆ มักมาคู่กับการโกหก เพื่อปกปิดความพ่ายแพ้ หรือเพื่อขอยืมเงิน จะเห็นได้ว่าผู้ติดพนัน มีปัญหาความขัดแย้งรุนแรงในครอบครัว ทำให้ความไว้วางใจที่สะสมมา พังลงภายในเวลาอันสั้น นอกจากนี้ ยังส่งผลต่อประสิทธิภาพการทำงาน เพราะสมองจะจดจ่ออยู่กับตัวเลขและการลุ้น จนทำให้เสียสมาธิและมีโอกาสถูกเลิกจ้างสูงขึ้น
บทสรุปของสิ่งที่ทำให้คิดว่า ทำไมถึงรู้สึก อยากเล่นพนันซ้ำๆ นั่นก็เป็นเพราะว่า การเล่นพนันนั้น ทำให้ระบบสมองเกิดสิ่งกระตุ้น และหลั่งสารที่เรียกว่า “โดปามีน” ซึ่งเป็นหนึ่งในระบบการทำงาน ของการหลั่งสารแห่งความสุข ทำให้เกิดความรู้สึก “อยากทำซ้ำ” เพิ่มมากขึ้น โดยที่พฤติกรรมนี้ ยังมีความเสี่ยงสูงมากขึ้น เมื่อเชื่อมโยงกับสภาพแวดล้อมต่างๆ เช่น ผลกระทบทางจิตใจ เป็นต้น
แท้จริงแล้ว การหยุดเล่นพนันไม่ได้ยากอย่างที่คิด แต่เพียงว่าระบบสมอง เมื่อหลั่งสารกระตุ้นนี้ออกมา มักจะทำให้เกิดการอยากเอาชนะมากขึ้น และเกมพนันใช้ทั้งแสง สี เสียง ในระบบการหลอกล่อ จึงไม่ใช่แค่เรื่องของพลังใจที่อ่อนแอ แต่เป็นการต่อสู้กับระบบ ที่ถูกออกแบบมาเพื่อเอาชนะจุดอ่อน ทางชีวภาพของมนุษย์โดยเฉพาะ
การป้องกันที่ดีที่สุดคือการตั้ง กฎ “Time-out” หรือการหยุดพักอย่างน้อย 15-30 นาที เมื่อเริ่มรู้สึกตื่นเต้นเกินไป เพื่อให้โดพามีนลดระดับลง และใช้เหตุผลมากขึ้น การมองตัวเลขยอดเสียเป็น “ค่าใช้จ่ายที่จบไปแล้ว” แทนที่จะมองว่าเป็น “หนี้ที่ต้องเอาคืน” จะช่วยให้เราหลุดพ้นจากวงจรการอยากเล่นซ้ำๆ และรักษาเงินในกระเป๋าไว้ได้ในระยะยาว
เมื่อถึงจุดที่ไม่สามารถเลิกพนันด้วยตัวเองได้ แม้จะลองใช้วิธี หรือหลักการใดก็ตาม สามารถโทร สายด่วน 1323 สำหรับการปรึกษาปัญหาการพนันในไทยได้โดยเฉพาะ

